arrow_drop_up arrow_drop_down
De gepaarde t-toets

De gepaarde t-toets

Formule gepaarde t-toets

Het kenmerkende van de t-toets is dat het gaat om een verschil tussen gemiddelden. Dat verschil kan op verschillende manieren ontstaan:


1) als een verschil tussen de gemiddelden van twee groepen

Dit is de meest bekende t-toets. Je gebruikt deze bijvoorbeeld om na te gaan of het gemiddelde van de ene groep hoger is dan het gemiddelde van de ander groep. SPSS noemt dit de independant samples t-test


2) als een verschil tussen de gemiddelden van twee kenmerken

Dit noemt men ook wel de gepaarde t-toets. SPSS noemt dit de paired samples t-test.


3) als een verschil tussen een gemiddelde en een standaard

Bij deze t-toets ga je na of het gemiddelde afwijkt van een standaard. SPSS noemt dit de one sample t-test.


4) als een afwijking t.o.v. 0

Dit is een t-toets die onder ander gebruikt wordt voor het toetsen van een correlatie- of een regressiecoƫfficiƫnt.


Hieronder vertellen we je kort iets over de gepaarde t-toets. Op andere pagina's vind je informatie over de  t-toets voor groepen en de t-toets tegen een standaard.

Krijg uitleg van meer dan 120 begrippen >>>

In het online woordenboek krijg je uitleg over meer dan 120 begrippen uit de onderzoeksmethodologie en statistiek. Dat gaat over de t-toets, de MW-toets, regressieanalyse, representativiteit, steekproefgrootte, en nog veel en veel meer.

De gepaarde t-toets

Hiernaast staat de formule voor de gepaarde t-toets. Het kenmerkende zit in de D (met een streepje erboven). Die D staat voor het verschil tussen twee kenmerken. Dat betekent dat je eerst een verschil uit moet rekenen. Als je op het kerstrapport een 5 had en op het zomerrapport een 6 dan is het verschil +1. Of als je gezakt bent van 7 naar 5, dan is het verschil -2. Uit deze lijst met verschilscores bereken je het gemiddelde.


Als de uitkomst uit deze formule 0 is, dan is er geen verschil. Helemaal precies 0 zal het echt zelden zijn, er zal dus vrijwel altijd een afwijking zijn. Als de afwijking maar groot genoeg wordt, dan wordt de t-waarde die je met deze formule berekend steeds groter. Op een bepaald moment wordt hij zo groot en is hij statistisch significant. En dat is nou net hetgene dat je met deze toets te weten wilde komen: is het verschil tussen (de gemiddelden van) beide kenmerken groot genoeg, dat wil zeggen statistisch significant?

Formule voor de gepaarde t-toets


Voor de interpretatie moet je naar de gemiddelden kijken. Je moet immers nog wel nagaan welk gemiddelde hoger en welk lager is. Komt dat overeen met je verwachtingen?



Voor het uitvoeren van de gepaarde t-toets geldt de voorwaarde dat de variabelen op interval/ratio niveau zijn gemeten en dat je minimaal 30 gepaarde waarnemingen hebt. Belangrijk is ook om naar de verdeling te kijken. Als er uitschieters inzitten of als alle waarnemingen op een kluitje liggen (let op de scheefheid en de gepiektheid), kun je misschien beter de Wilcoxon-toets gebruiken.

Het rekenwerk laten we het liefst aan computers over. Je kunt de t-toets laten berekenen door Excel, maar het is makkelijker in SPSS of een ander statistisch programma.


Er is nog wel wat meer te vertellen over de gepaarde t-toets en verwante toetsen. Dat doen we in onze Cursus Toegepaste Statistiek en in de Cursus SPSS.

Krijg hulp van professionals

Uitleg van 124

trefwoorden over onderzoek en statistiek

> 35.000

bezoekers per maand

> 600

cursisten onderzoek, statistiek en/of SPSS

Leer meer over de t-toets in onze Cursus Statistiek

In de Cursus Toegepaste Statistiek leer je alles over statistiek zoals je dat nodig hebt in onderzoek. Naast de t-toets (met een heldere uitgewerkt voorbeeld) vind je ook uitleg over de MW-toets, de KW-toets, ANOVA, Correlatie, Kruistabellen, Factoranalyse, Cronbachs alfa, regressieanalyse, dummy's en nog veel en veel meer.


Cursus Toegepaste Statistiek

Leer hoe je een t-toets uitvoert in SPSS in onze Cursus SPSS

In de Cursus SPSS leer je hoe je een t-toets uitvoert.

Elke video is een losse tutorial die je kunt bekijken zonder voorkennis. Maar mocht je constateren dat je ergens toch iets niet goed beheerst (Een berekening maken? Een specifieke groep selecteren?), dan kun je dat natuurlijk altijd opzoeken.


Cursus SPSS

Online Hulp bij Onderzoek